Σημείωμα έκδοσης
1. Υπάρχουν δύο μέθοδες τις οποίες εμείς οι κομμουνιστές οφείλουμε να εφαρμόζουμε σε οποιαδήποτε δουλειά. η πρώτη είναι να συνδυάζουμε τα γενικά συνθήματα με τα ειδικά, η άλλη είναι να συνδέεται η καθοδήγηση με τις μάζες.
2. Σε οποιοδήποτε καθήκον, αν δε ρίξουμε γενικά συνθήματα που να έχουν πλατειά απήχηση, είναι αδύνατο να κινητοποιήσουμε τις μάζες σε δράση. Αλά αν περιορισθούμε μόνο σ’ αυτά τα γενικά συνθήματα, αν οι άνθρωποι που κατέχουν καθοδηγητικές θέσεις δεν ασχοληθούν οι ίδιοι με την οργάνωση, με συγκεκριμένο και ολοκληρωμένο τρόπο, της δουλειάς για την εκτέλεση της οποίας καλούν τους άλλους –έτσι που να πετύχουν ένα πρώτο άνοιγμα σε ένα δοσμένο τομέα και να αποχτήσουν πείρα που να την αξιοποιήσουν στους άλλους τομείς που καθοδηγούν – δεν θα μπορέσουν να επαληθεύσουν αν τα γενικά συνθήματα που ρίχτηκαν είναι ορθά, δεν θα μπορέσουν να του δώσουν συγκεκριμένο περιεχόμενο˙ και τότε θα υπάρξει ο κίνδυνος να μη γίνει τίποτα. Στο κίνημα για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς το 1942, π.χ., είχαμε επιτυχίες εκεί όπου συνδυάστηκαν τα γενικά συνθήματα με μια συγκεκριμένη καθοδήγηση˙ αντίθετα εκεί που δεν έγινε αυτό, δεν είχαμε καμιά επιτυχία. Στο 1943, στο κίνημα για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς, όλα τα Γραφεία και Υπογραφεία της Κεντρικής Επιτροπής, οι κομματικές επιτροπές περιοχής και περιφερειών οφείλουν, ρίχνοντας γενικά συνθήματα (τα σχέδια για την ανάπτυξη του κινήματος για τη βελτίωση στο χρόνο αυτό) να προσέξουν τα ακόλουθα πράγματα για να αποχτήσουν την αναγκαία πείρα. Να διαλέξουν δύο ή τρεις τομείς (όχι όμως περισσότερους) από τις οργανώσεις που καθοδηγούν οι ίδιοι ή από τις γειτονικές οργανώσεις, σχολές ή ένοπλες δυνάμεις. Να μελετήσουν τους τομείς αυτούς, να αποχτήσουμε λεπτομερειακή γνώση της ανάπτυξης του κινήματος για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς και να αποχτήσουν ακριβή γνώση της πολιτικής ιστορίας, των ιδεολογικών χαρακτηριστικών, του ζήλου για μελέτη και των θετικών και των αδύνατων στοιχείων στη δουλειά ορισμένων (κι εδώ πρέπει να πάρουν πολλούς) αντιπροσωπευτικών μελών και στελεχών. Επιπλέον, θα αναλάβουν προσωπικά την εξεύρεση συγκεκριμένων λύσεων για τα πρακτικά προβλήματα που τίθενται μπροστά στους τομείς αυτούς. Οι καθοδηγητές σε κάθε οργάνωση, σχολή ή στρατιωτική μονάδα οφείλουν επίσης, να αναλάβουν την ίδια εργασία κατά τον ίδιο τρόπο σε ένα αριθμό μελών που βρίσκονται κάτω από την καθοδήγησή τους. αυτή είναι, επιπλέον, η μέθοδος με την οποία οι καθοδηγητές θα συνδυάσουν τη δουλειά της καθοδήγησης με τη δική τους εκπαίδευση. Κανένα καθοδηγητικό στέλεχος δεν μπορεί να ασκήσει τη γενική καθοδήγηση στους τομείς που έχει αναλάβει, αν δεν πάρει άμεσα τη συγκεκριμένη πείρα της δουλειάς από τους επιμέρους τομείς, με καθορισμένους τομείς, με καθορισμένα προβλήματα και με καθορισμένα άτομα. Τη μέθοδο αυτή πρέπει να την προωθήσουμε παντού έτσι που να αφομοιωθεί από όλα τα καθοδηγητικά στελέχη.
3. Η πείρα του κινήματος για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς το 1942, έδειξε πως το βασικό για την επιτυχία του κινήματος βελτίωσης είναι η συγκρότηση σε κάθε τομέα δουλειάς στην πορεία του κινήματος μιας καθοδηγητικής ομάδας που να αποτελείται από ένα μικρό αριθμό δραστήριων ανθρώπων με επικεφαλής τον καθοδηγητή του δοσμένου τομέα με την ομάδα αυτή έτσι που να συνδεόμαστε με τις μάζες που συμμετέχουν στο κίνημα. Εν τούτοις, η δραστηριότητα της καθοδηγητικής αυτής ομάδας, χωρίς να συνδέεται με την δραστηριότητα των μαζών δεν είναι αρκετή να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα. Από την άλλη πλευρά, αν οι μάζες αναπτύξουν δραστηριότητα χωρίς η τελευταία να οργανώνεται και να κατευθύνεται από μια γερή καθοδηγητική ομάδα δε θα έχουν μια συνεχή πορεία ανάπτυξης, δεν θα έχουν ορθό προσανατολισμό και δε θα φθάσουν σε υψηλότερο επίπεδο από την άποψη του αποτελέσματος. Οι μάζες σε οποιοδήποτε μέρος, αποτελούνται από τρεις κατηγορίες ανθρώπων: από ανθρώπους πολύ δραστήριους, από ανθρώπους σχετικά δραστήριους και από ανθρώπους σχετικά παθητικούς. Ωστόσο, οι καθοδηγητές οφείλουν με συνετό τρόπο να συγκροτήσουν με ένα μικρό αριθμό δραστήριων στοιχείων μια καθοδηγητική ομάδα. Μ’ αυτούς θα ξεσηκώσουν τους ανθρώπου που επιδείχνουν σχετική δραστηριότητα και θα τραβήξουν στη δράση τα παθητικά στοιχεία. Μια καθοδηγητική ομάδα συσπειρωμένη στέρεα και δεμένη με τις μάζες μπορεί να διαμορφωθεί βαθμιαία μόνο στην πορεία ενός μεγάλου αγώνα και όχι ξεκομμένη απ’ αυτόν. Στην πορεία του μεγάλου αγώνα, η σύνθεση της καθοδηγητικής ομάδας δεν μπορεί να παραμένει αμετάβλητη στο αρχικό, στο μεσαίο και στο τελικό στάδιο του αγώνα. Στην πορεία του αγώνα οφείλουμε να προωθούμε διαρκώς τα στελέχη που αναπτύσσονται και να αντικαθιστούμε μ’ αυτούς τα στελέχη που δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του αγώνα, που δεν μπόρεσαν να τα βγάλουν πέρα ή που έχουν διαφθαρεί. Οι βασικός λόγος για τον οποίο η δουλειά σε πολλές περιοχές και σε πολλές οργανώσεις δεν προωθήθηκε βρίσκεται στην απουσία μιας καθοδηγητικής ομάδας που να είναι ενωμένη, που να συνδέεται με τις μάχες και που να παραμένεί σταθερά υγιής. Αν σε μια σχολή που έχει εκατό ανθρώπους, δεν υπάρχει καθοδηγητική ομάδα που να έχει συγκροτηθεί πραγματικά και όχι στα χαρτιά και που να αποτελείται από δάσκαλους, υπαλλήλους και μαθητές που να μην ξεπερνούν τις περισσότερες φορές τους δέκα, και που να είναι τα πιο δραστήρια, τα πιο ικανά και τα πιο ηθικά στοιχεία, ασφαλώς η σχολή αυτή θα λειτουργεί πολύ άσχημα. Σε κάθε οργάνωση, σχολή, στρατιωτική μονάδα, εργοστάσιο ή αγρόκτημα, πλατειάς ή περιορισμένης έκτασης, οφείλουμε να πραγματοποιούμε τον ένατο από τους δώδεκα όρους για τη μπολσεβικοποίηση του Κόμματος που έθεσε ο Στάλιν (1), που είναι η δημιουργία ενός καθοδηγητικού πυρήνα. Το κριτήρια που πρέπει να έχουμε υπόψη μας για τη διαμόρφωση αυτού του πυρήνα τέθηκαν από το Δημητρώφ σε μια σύσκεψη στελεχών –απόλυτη αφοσίωση στην υπόθεση, επαφή με τις μάζες, ικανότητα προσανατολισμού σε κάθε κατάσταση και πνεύμα πειθαρχίας (2). Είτε πρόκειται για την προώθηση των κεντρικών μας καθηκόντων –πόλεμος, παραγωγή, μόρφωση (συμπεριλαμβανομένου και του κινήματος για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς), είτε πρόκειται για τον έλεγχο της δουλειάς, την εξέταση της ιστορίας των στελεχών ή ακόμα για άλλη δραστηριότητα, είναι απαραίτητη η εφαρμογή της μεθόδου της σύνδεσης της καθοδηγητικής ομάδας με τις μάζες, της μεθόδου της σύνδεσης των γενικών κατευθύνσεων με τις επιμέρους οδηγίες.
4.Σε όλη την πρακτική δουλειά του Κόμματός μας, μια ορθή καθοδήγηση πρέπει απαραίτητα να στηρίζεται στην αρχή: «να ξεκινάμε από τις μάζες και να επιστρέφουμε στις μάζες». Αυτό σημαίνει: να παίρνουμε τις ιδέες των μαζών (σκόρπιες και ασυστηματοποίητες ιδέες) και να τις διαμορφώνουμε (με τη μελέτη να τις γενικεύουμε και να τις συστηματοποιούμε) και να επιστρέφουμε στις μάζες, να τις προπαγανδίζουμε, να τις εξηγούμε, να τις κάνουμε χτήμα των μαζών έτσι ώστε να τις υπερασπίζουν και να τις εφαρμόζουν και ταυτόχρονα να επαληθεύουμε την ορθότητά τους με την πραχτική δράση των μαζών. Και πάλι να παίρνουμε τις ιδέες των μαζών και πάλι να τις συνοψίζουμε και να τις ξαναπηγαίνουμε στις μάζες και αυτός ο κύκλος να γίνεται με συνέχεια και σταθερότητα έτσι που κάθε φορά οι ιδέες θα γίνονται πιο σωστές, πιο ζωντανές και όλο και πιο πλούσιες. Αυτή είναι η μαρξιστική θεωρία της γνώσης.
5. Η αντίληψη για τις ορθές σχέσεις που πρέπει να υπάρχουν ανάμεσα στην καθοδηγητική ομάδα και στις μάζες μέσα στην οργάνωση και στην πάλη, η αντίληψη πως οι ορθές ιδέες από μέρους της καθοδήγησης μπορούν να εξασφαλισθούν μόνο με την αρχή «να ξεκινάμε από τις μάζες και να ξαναγυρίζουμε στις μάζες» και η αντίληψη πως οι γενικές κατευθύνσεις πρέπει να συνδυάζονται με τις επιμέρους οδηγίες όταν οι ιδέες της καθοδήγησης τίθενται για πραγματοποίηση –οι αντιλήψεις αυτές πρέπει να προπαγανδίζονται στη διάρκεια του σημερινού κινήματος για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς έτσι ώστε να διορθωθούν οι εσφαλμένες απόψεις που υπάρχουν στα στελέχη μας σχετικά με το ζήτημα αυτό. Πολλοί σύντροφοί μας δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει η συγκρότηση ενός καθοδηγητικού πυρήνα ή δεν ξέρουν να ενεργήσουν προς την κατεύθυνση αυτή με ορθό τρόπο. Δεν κατανοούν τη σημασία που έχει η σύνδεση του καθοδηγητικού αυτού πυρήνα με τις μάχες ή δεν ενεργούν ορθά για να επιτύχουν αυτή τη σύνδεση. Κατά συνέπεια η καθοδήγησή τους γίνεται γραφειοκρατική και απομονώνονται από τις μάζες.
Πολλοί σύντροφοι δεν κατανοούν τη σημασία που έχει ή δεν ενεργούν με ορθό τρόπο, η γενίκευση της πείρας των αγώνων των μαζών, αλλά επιδίδονται στο να εκθέτουν τις υποκειμενικές τους αντιλήψεις και έτσι οι ιδέες τους γίνονται φράσεις άδειες από κάθε περιεχόμενο και ξεκομμένες από την πραγματικότητα. πολλοί σύντροφοι αρκούνται να επαναλαμβάνουν γενικές κατευθύνσεις για την πραγματοποίηση των καθηκόντων και δεν κατανοούν τη σημασία που έχει, ή δεν ενεργούν με ορθό τρόπο, για να συνδυάζουν τις γενικές κατευθύνσεις με επί μέρους οδηγίες και να κάνουν συγκεκριμένη καθοδηγητική δουλειά και από το γεγονός αυτό οι γενικές τους κατευθύνσεις μένουν στα χαρτιά και στην αίθουσα των συνεδριάσεων και η καθοδήγησή τους γίνεται γραφειοκρατική. Στο σημερινό κίνημα για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς οφείλουνε να εξαλείψουμε αυτές τις αδυναμίες και να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τη μέθοδο της σύνδεσης της καθοδήγησης με τις μάχες, τη μέθοδο του συνδυασμού του γενικού με το μερικό στη μελέτη μας, τον έλεγχο της δουλειάς και στην εξέταση των στελεχών μας και σε όλη την υπόλοιπη δραστηριότητα μας οφείλουμε να εφαρμόζουμε επίσης της μεθόδους αυτές.
6. Να παίρνουμε τις ιδέες από τις μάχες, να τις συγκεντρώνουμε και να τις επεξεργαζόμαστε και να τις φέρνουμε πάλι στις μάζες, για να τις υπερασπίζονται και να τις εφαρμόζουν, αυτή είναι η βασική μέθοδος καθοδήγησης. Στη διαδικασία της συγκέντρωσης ιδεών και της επεξεργασίας τους, είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο του συνδυασμού των γενικών κατευθύνσεων και των συγκεκριμένων οδηγιών που κι αυτή επίσης αποτελεί συστατικό μέρος της βασικής μεθόδου. Να διαμορφώνουμε γενικές ιδέες (γενικές κατευθύνσεις) εκτός από τις επιμέρους οδηγίες που δίνουμε για έναν αριθμό περιπτώσεων και να τις επαληθεύουμε σε πολλούς διαφορετικούς τομείς (όχι μόνο στους τομείς που καθοδηγείτε άμεσα αλλά και στους τομείς που καθοδηγούν άλλοι). Να συγκεντρώνουμε τη νέα πείρα (γενικεύοντάς την) και να δίνουμε νέες κατευθύνσεις για την καθοδήγηση των μαζών σε όλους τους τομείς. Έτσι πρέπει να ενεργούμε στην πορεία του σημερινού κινήματος με τη βελτίωση του στυλ δουλειάς, όπως επίσης και σε κάθε άλλη δουλειά. Η ποιότητα της καθοδήγησης θα καλυτερεύει στο βαθμό που ο καθοδηγητής αφομοιώνει τη μέθοδο αυτή.
7. Αναθέτοντας ένα οποιοδήποτε καθήκον στους τομείς που καθοδηγείτε (σχετικά με τον επαναστατικό πόλεμο, την παραγωγή ή τη μόρφωση, για το κίνημα για τη βελτίωση του στυλ δουλειάς, τον έλεγχο της δουλειάς ή την εξέταση των στελεχών, για την προπαγανδιστική δουλειά και την πάλη εναντίον των πρακτόρων του εχθρού, ή οποιαδήποτε άλλη δουλειά), η ανώτερη οργάνωση και τα αρμόδια τμήματα για τους τομείς αυτούς, οφείλουν να ενεργούν μέσω τους καθοδηγητή της ενδιαφερόμενης κατώτερης οργάνωσης έτσι ώστε να αναλαμβάνουν την ευθύνη για την εκπλήρωση του καθήκοντος. Έτσι εξασφαλίζεται και ο καταμερισμός δουλειάς και η ενιαία συγκεντρωτική καθοδήγηση. Ένα τμήμα της ανώτερης οργάνωσης πρέπει να συνδέεται με το αντίστοιχο τμήμα της κατώτερης οργάνωσης (πχ. το οργανωτικό τμήμα της ανώτερης οργάνωσης, με το οργανωτικό τμήμα της κατώτερης, το τμήμα της προπαγάνδας της ανώτερης οργάνωσης με το τμήμα της προπαγάνδας της κατώτερης οργάνωσης, το τμήμα για την πάλη εναντίον των πρακτόρων του εχθρού με το αντίστοιχο τμήμα της κατώτερης οργάνωσης). Και αν δεν υπάρχει αυτή η σύνδεση, θα ‘χει συνέπεια ο επικεφαλής της οργάνωσης (π.χ. ο γραμματέας, ο πρόεδρος, ο διευθυντής της σχολής) να έχει πλήρη άγνοια και να μην προωθεί υπεύθυνα τα καθήκοντα με τα οποία έχουν επιφορτιστεί τα τμήματα αυτά. Ο υπεύθυνος της οργάνωσης και ο άνθρωπος που έχει ειδική ευθύνη οφείλουν να είναι πληροφορημένοι για το καθήκον που τους έχει ανατεθεί και να ενεργούν υπεύθυνα. Αυτή η συγκεντρωτική μέθοδος, που συνδυάζει τον καταμερισμό της εργασίας και την ενότητα καθοδήγησης, κάνει δυνατή την κινητοποίηση ενός πλατιού αριθμού στελεχών –και συχνά ολόκληρης της οργάνωσης –έτσι ώστε να καλύπτουμε τις ελλείψεις που υπάρχουν σε εκείνον ή στον άλλο τομέα και να φτάνουμε στο να παίρνει μέρος στην δουλειά για την πραγματοποίηση ενός δοσμένου καθήκοντος ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων. Ο τέτοιος τρόπος ενέργειας αποτελεί επίσης μια μέθοδο σύνδεσης της καθοδήγησης με τις μάζες. Ας πάρουμε για παράδειγμα το καθήκον της εξέτασης των στελεχών: Αν αυτό το καθήκον πραγματοποιείται απομονωμένα από ένα περιορισμένο αριθμό ανθρώπων του τμήματος που έχει επιφορτιστεί με την οργανωτική δουλειά, σίγουρα η δουλειά δεν θα γίνει όπως πρέπει. Αλλά αν με τη μεσολάβηση του επικεφαλής της οργάνωσης π.χ. της σχολής, κινητοποιήσουμε για τη δουλειά αυτή του ελέγχου μια σειρά στελέχη αυτής της οργάνωσης ή της σχολής, συχνά και όλα τα μέλη της οργάνωσης ή και όλο το προσωπικό της σχολής ακόμα και σπουδαστές ή και όλους τους σπουδαστές, και πάρουν μέρος στη δουλειά, κι αν ταυτόχρονα οι καθοδηγητές της ανώτερης οργάνωσης καθοδηγήσουν σωστά τον έλεγχο, εφαρμόσουν την αρχή της σύνδεσης της καθοδήγησης με τις μάζες, τότε το καθήκον που επιδιώκουμε του ελέγχου της ιστορίας των στελεχών θα εκπληρωθεί ικανοποιητικά.
8. Σε μια δοσμένη εποχή, δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα πολλά κεντρικά καθήκοντα. Σε ένα καθορισμένο χρονικό διάστημα μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο ένα κεντρικό καθήκον και μερικά άλλα μικρότερης σημασίας καθήκοντα. Κατά συνέπεια, το στέλεχος που έχει την ευθύνη για την περιοχή οφείλει παίρνοντας υπόψη του την αγωνιστική ιστορία της περιοχής και τις συνθήκες που υπάρχουν σ’ αυτήν, να θέτει τα διάφορα καθήκοντα στη θέση που τους ανήκει και να μην ενεργεί αμελέτητα πιάνοντας πότε το ένα καθήκον και πότε το άλλο, ανάλογα με το πως «μπαίνουν» από πάνω, φτάνοντας έτσι στη δημιουργία πλήθους «κεντρικών καθηκόντων», καταλήγοντας έτσι στην αταξία και στο κομφούζιο. Οι ανώτερες οργανώσεις δεν πρέπει, από την άλλη μεριά, να θέτουν για ταυτόχρονη εκπλήρωση στις κατώτερες οργανώσεις σειρά ολόκληρη από καθήκοντα, χωρίς να γίνεται ιεράρχηση ανάλογα με το βαθμό της σημασίας και του επείγοντος, χωρίς να υποδείχνουν τα πιο σημαντικά, γιατί αυτό αποδιοργανώνει τη δουλειά των κατώτερων οργανώσεων και δε μπορούν να επιτύχουν το αποτέλεσμα που υπολογίζανε. Εκείνο που αποτελεί μέρος της τέχνης της καθοδήγησης, είναι ότι ο καθοδηγητής πρέπει να παίρνει υπόψη του το σύνολο της κατάστασης και να καθορίζει τα σχέδιά του κάτω από το φως των ιστορικών συνθηκών που υπάρχουν ειδικά στην κάθε περιοχή. Να καθορίζει σωστά πιο καθήκον πρέπει να τίθεται στο κέντρο της βαρύτητας για κάθε περίοδο, και να επιδιώκει επίμονα την εφαρμογή των αποφάσεων που πάρθηκαν και την πραγματοποίηση των αποτελεσμάτων που καθορίστηκαν. Αυτό αποτελεί επίσης ένα πρόβλημα μεθόδων καθοδήγησης, και για να μπορούμε να εφαρμόζουμε τις αρχές της σύνδεσης της καθοδήγησης με τις μάζες και του συνδυασμού των γενικών κατευθύνσεων με τη συγκεκριμένη καθοδήγηση, είναι αναγκαίο να παίρνουμε σοβαρά υπόψη μας όσα αναφέρθηκαν παραπάνω.
9. Με όλα αυτά κάθε άλλο παρά εξαντλήσαμε τα στοιχεία που συγκροτούν το πρόβλημα των μεθόδων καθοδήγησης. Ελπίζουμε πως οι σύντροφοι σε όλες τις περιοχές ξεκινώντας απ’ όλα αυτά θα σκεφτούν βαθιά και θα αναπτύξουν την πρωτοβουλία τους στηριγμένοι στις αρχές που θέτουμε εδώ. Οι δυσκολίες του αγώνα, υπαγορεύουν στους κομμουνιστές την ανάγκη να συνδέσουν περισσότερο στενά την καθοδήγησή τους με τις απαιτήσεις των πλατιών μαζών και να συνδυάσουν τις γενικές κατευθύνσεις με τη συγκεκριμένη καθοδήγηση, πράγμα που θα κάνει δυνατή την ολοκληρωτική εξάλειψη του υποκειμενισμού και των γραφειοκρατικών μεθόδων καθοδήγησης. Όλοι οι κομμουνιστές που ασκούν καθοδηγητική δουλειά οφείλουν να αντιπαραθέτουν τις επιστημονικές μαρξιστικές μέθοδες καθοδήγησης στις υποκειμενικές, γραφειοκρατικές μέθοδες καθοδήγησης και χρησιμοποιώντας επιδέξια τις πρώτες να κατανικήσουν τις δεύτερες. Οι υποκειμενιστές και οι γραφειοκράτες μη μπορώντας να κατανοήσουν τις αρχές της σύνδεσης της καθοδήγησης με τις μάζες και του συνδυασμού των γενικών κατευθύνσεων με τη συγκεκριμένη καθοδηγητική δουλειά ορθώνουν τεράστια εμπόδια στην ανάπτυξη της δουλειάς του Κόμματος. Για να καταπολεμήσουμε τις υποκειμενικές και τις γραφειοκρατικές μέθοδες καθοδήγησης οφείλουμε να προωθήσουμε σε πλάτος και σε βάθος τις επιστημονικές μέθοδες καθοδήγησης.
(1) Ι. Στάλιν: «Οι προοπτικές του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας και το ζήτημα της μπολσεβικοποίησης» Έργα, τόμος 7ος, σελ. 39.
(2) Γ. Δημητρώφ: «Τελικός λόγος στο 7ο συνέδριο της ΚΔ στο θέμα: «Η ενότητα της εργατικής τάξης στον αγώνα εναντίον του φασισμού», Εκλογή Έργων, σ.337-338.